# ISS-CAL-2026-002 — Sai khác giữa lịch sử Sài Gòn, API chuyển đổi và bài pSEO

Trạng thái lúc mở: **OPEN** — mở ngày 17/11/2026. Phạm vi: QP-CAL-001, API Calendar và bài `/time/saigon/history/`.

## 1. Bằng chứng trước sửa

Gửi `POST /api/calendar/solar-to-lunar` với `{day:29,month:1,year:1968,timezone:"VN",city:"saigon"}` nhận `historicalTimezone.offset=8` nhưng ngày âm `1/1/1968`. Cùng hàm lõi với offset 8 trả `30/12/1967`. Chiều âm→dương cho mùng 1 Tết Sài Gòn 1968 trả 29/01 thay vì 30/01.

## 2. Phát hiện

- CAL-H01 (High): service nhận diện múi giờ lịch sử nhưng truyền UTC+7 cố định vào cả hai chiều chuyển đổi. Không phân biệt lịch hiện đại hồi quy với lịch phục dựng theo địa phương.
- CAL-H02 (High): `calendar_practical=8` của miền Bắc trước 1968 đang dùng chung trường với giờ dân sự; không được dùng kinh tuyến biên soạn lịch để đổi giờ đồng hồ.
- CAL-H03 (High): pSEO có niên biểu riêng: gộp 1906–1942, bỏ mốc 1911/1947/1955, viết 01/04/1945 và 01/05/1975. Chưa có căn cứ cho nhật lệnh 01/05 hay diễn giải động cơ chính trị.
- CAL-H04 (Medium): 270 ngày tái lập khi so sánh hai lịch cố định +7/+8 đến 12/06/1975; không phải chứng cứ độc lập về lịch thực dùng hai miền. Khoảng kết thúc 30/04 trong bài chỉ cho 260 ngày với cùng phép so sánh.

## 3. Yêu cầu sửa và nghiệm thu

Tách `calendarBasis` khỏi giờ dân sự. Có chế độ modern/historical; với địa phương xác định, mô hình lịch sử phải chiếu từng điểm Sóc theo thời kỳ của chính sự kiện, dùng chung cho hai chiều. Giữ tương thích hàm lõi có offset số. Thêm test tích hợp Sài Gòn 29–30/01/1968, 01/05/1975, Bắc trước 1968 và cả hai phía mốc 13/06/1975. Nội dung, metadata ngày và niên biểu pSEO phải đồng bộ; không sửa LMT chỉ để khớp IANA.

## 4. Nguồn và giới hạn

[IANA Asia](https://raw.githubusercontent.com/eggert/tz/main/asia) là nguồn đối chiếu, không phải thẩm quyền pháp lý cuối cùng. [Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước](https://luutru.gov.vn/quyet-dinh-ve-cach-tinh-lich-va-quan-ly-lich-cua-nha-nuoc.htm) nêu văn bản 29/03/1945 và hiệu lực QĐ 121-CP từ 01/01/1968. [Bản trích báo Hà Nội Mới 15/06/1975](https://1975.luatkhoa.com/2025/06/15/1975-tuan-24-chinh-quyen-buoc-binh-linh-vien-chuc-che-do-cu-di-hoc-cai-tao-viet-nam-chiem-dao-cua-campuchia/) ghi đổi giờ có hiệu lực 13/06. Chưa xác minh bản báo gốc và giờ/phút thi hành; quan hệ giữa mốc 14–15/03/1945 và nghị định 29/03 còn mở. Không chứng nhận mọi lịch in hay toàn bộ lịch sử giờ dân sự.

## 5. Báo cáo khắc phục — 17/11/2026

**Trạng thái hiện tại: đã khắc phục, kiểm thử và xác minh trên production; đóng các phát hiện phần mềm/nội dung CAL-H01–CAL-H04.** Các giới hạn nghiên cứu ở mục 4 vẫn còn, không bị coi là đã giải quyết bằng việc sửa code.

- Tách `historicalTimezone` (giờ dân sự) và `calendarBasis` (tham chiếu lịch). Hà Nội trước 1968 có thể trả civil +7, calendar +8 theo mô hình thực hành hiện có.
- Hai chiều chuyển đổi cùng dùng một cơ sở lịch. Có chọn địa phương thì mặc định phục dựng; không chọn địa phương vẫn giữ lịch hiện đại. `calendarMode: "modern"` cho phép chọn UTC+7 cố định rõ ràng. Sóc được chiếu theo giai đoạn của từng sự kiện, không lấy offset ngày truy vấn áp cho cả năm.
- Sài Gòn 29/01/1968 → 30/12/1967; mùng 1 Tết → 30/01/1968. Ngày 01/05/1975 → 20/3 âm theo mô hình Sài Gòn +8. Ca 01/04/1947 bảo đảm thay giờ không tính lại ngày đầu tháng âm đã diễn ra trước đó.
- Viết lại niên biểu pSEO từ dữ liệu chuyển giờ chung; chỉnh ngày xuất bản/cập nhật, phần giới thiệu trang chủ và tuyến ngày theo địa phương. Bỏ suy diễn về nhật lệnh 01/05, động cơ SEATO và 270 ngày lịch thực dùng đã được chứng minh.
- Bổ sung tài liệu API và kiểm thử. Sửa thêm một lỗi build có sẵn trong cùng bộ dựng QPS: đọc `parent.id` thay `parent_id` trên EngineDef.

Kiểm tra staging: 41 kiểm tra lịch sử/API; 59.170 phép thuận–nghịch trên 1900–1980 cho hai mô hình địa phương; toàn bộ `npm test` Calendar (bao gồm 834 ca boundary và 113 kiểm tra core); 4 test pSEO; 8 test QPS; TypeScript build và build chỉ mục QPS đều đạt. Đây là bằng chứng trong phạm vi hữu hạn, không chứng nhận toàn bộ lịch sử.

Sau triển khai đã đạt 15 nhóm kiểm tra qua HTTPS gồm cả hai chiều API, lựa chọn modern, almanac, lỗi đầu vào, hai phía mốc 13/06/1975 và các trang công khai. Có backup và manifest khôi phục từng file; không đổi database, Nginx hoặc timezone hệ điều hành.
